Mediji često izvještavaju o aktivnostima anarhističkog pokreta u Grčkoj, no njegova historija na tom dijelu Balkanskog poluotoka većini je potpuna nepoznanica. Ne bi trebalo da bude tako, jer nije u pitanju povijest marginalne grupe ljudi, već masovnog pokreta koji je imao velikog utjecaja na dešavanja u modernoj Grčkoj.

Aleksandros Šinas

Od kada je Aleksandros Šinas, anarhist, radnik i učitelj, 1913. godine ubio grčkog marionetskog kralja, danskog princa, Georga I, anarhizam je ušao u središte suvremene grčke politike. Ta epizoda grčke historije je završetak prve faze razvoja anarhističkog pokreta, koji je tokom 1860-tih počeo aktivnošću manje grupe radničkih aktivista. Među njima su se posebno istakli Emanuel Dadaoglu, vatreni Bakunjinov sljedbenik u Prvoj internacionali, i njegova supruga, bivša prostitutka Maria Pantaci, ubijena u Francuskoj od strane Kraljevske garde nakon pada Pariške komune u kojoj je aktivno učestvovala. Aktivnosti propagatora iz početnog perioda su već u narednim desetljećima dale plodove, i do 1914. najveći broj gradova u Grčkoj je imao aktivne anarhističke radničke grupe.

Iako je velik broj anarhista, u nekoliko faza, pristupio organizaciji iz koje se iznjedrila Komunistička partija Grčke (KKE), do 1944. godine grčki anarhistički pokret, iako oslabljen, zadavao je oštre udarce sistemu. Anarhisti su organizirali mnoge masovne štrajkove, poput velikog štrajka 1916. na Serifosu, u kome se istakao anarhosindikalist Konstantinos Speras, jedan od osnivača Generalne konfederacije grčkih radnika, ili generalnog štrajka 1936. godine u Solunu, koji je predvodio anarhist Janis Tamtakos. No, uslijed reformističkog i oportunističkog karaktera djelovanja KKE, sukobi sa njima su postajali sve ozbiljniji. Staljinističke glavosječe su tokom svog ustanka, organiziranog nekoliko mjeseci nakon prekida okupacije u Drugom svjetskom ratu, pogubili veći broj anarhista koji su se protivili autoritarnoj politici Kominterne. Taj sukob je nastavljen i u svim kasnijim fazama grčke povijesti, sve do aktualnih događaja. Pripadnici KKE-a – koji je danas zapravo socijaldemokratska partija – toliko su se srozali u svojoj slijepoj odanosti državi da svojim tijelima brane zgrade Parlamenta ili ambasade SAD-a od revolucionarnih masa predvođenih anarhistima.

Svakako, najbitniji period za stvaranje relevantnog i masovnog anarhističkog pokreta u poslijeratnoj povijesti Grčke je period vladavine vojne hunte (1967-74). Studenti, koji su se nakon 1968. godine vratili iz Pariza, došli su u kontakt sa ljevičarskim anarhističkim idejama, i pod njihovim utjecajem, kao i pod utjecajem situacionizma i autonomnog marksizma, krenuli u propagandu koja je zapalila tisuće studenata. Pad vojne hunte se direktno vezuje za ustanak na Politehničkoj akademiji u Ateni i upad vojske na nju 17. studenog 1973. godine. Ustanak na ,,Politehnici“, pod sloganima „Dolje država“, „Dolje Kapital“, organiziran je od strane anarhista i predstavlja ključnu točku na koju se oslanja čitav kasniji revolucionarni anarhistički pokret. Pokret, koji ovih dana, nakon uspona i padova osamdesetih, devedesetih i početkom 2000-tih, doživljava neke od svojih najborbenijih dana.

16.02.2012.

Ratibor Trivunac

Izvor: Direktna akcija (ASI)